Butle na gazy techniczne to przenośne (transportowe) urządzenia ciśnieniowe. Podlegają innym przepisom niż stacjonarne zbiorniki ciśnieniowe: regulują je prawo o przewozie towarów niebezpiecznych oraz dyrektywa TPED, a nie dyrektywa ciśnieniowa PED, która urządzenia przenośne wyłącza ze swojego zakresu. W Polsce organem właściwym dla tych urządzeń jest Transportowy Dozór Techniczny (TDT), a badania okresowe wykonują notyfikowane jednostki inspekcyjne, w tym Urząd Dozoru Technicznego (UDT).
Przepisy europejskie
- Dyrektywa 2010/35/UE (TPED) z dnia 16 czerwca 2010 r. w sprawie ciśnieniowych urządzeń transportowych. Reguluje ocenę zgodności i badania okresowe oraz wprowadza oznakowanie znakiem „Pi" (π) z numerem jednostki notyfikowanej. Zastąpiła wcześniejszą dyrektywę 1999/36/WE.
- Umowa ADR (europejska umowa dotycząca międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych). Dział 6.2 określa wymagania techniczne dla naczyń ciśnieniowych oraz zakres i częstotliwość ich badań okresowych.
- Dyrektywa 2008/68/WE w sprawie transportu lądowego towarów niebezpiecznych. Wprowadza przepisy ADR/RID/ADN do prawa Unii; dyrektywa TPED uzupełnia ją w zakresie technicznym.
Przepisy krajowe (Polska)
- Ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o dozorze technicznym. Podstawa działania dozoru technicznego, na której funkcjonują UDT i TDT.
- Ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o przewozie towarów niebezpiecznych. Wdraża postanowienia ADR do prawa krajowego i wyznacza Transportowy Dozór Techniczny jako organ właściwy dla transportowych urządzeń ciśnieniowych, w tym butli na gazy.
Oznaczenia zgodności na butli
Na butlach spotyka się różne znaki zgodności, zależnie od tego, kiedy i według jakich przepisów butla była certyfikowana:
- π (Pi): znak zgodności z dyrektywą TPED (1999/36/WE, a od 2011 r. 2010/35/UE), z numerem jednostki notyfikowanej. Butle certyfikowane wcześniej według dawnych dyrektyw EWG otrzymują znak π przy ponownej ocenie zgodności.
- ε (Epsilon): dawny znak zgodności EWG, nadawany według uchylonych dyrektyw 84/525/EWG, 84/526/EWG i 84/527/EWG (butle stalowe bez szwu, ze stopów aluminium oraz spawane). Występuje na starszych butlach.
- CE: znak zgodności z dyrektywą ciśnieniową PED (2014/68/UE), stosowany do urządzeń ciśnieniowych objętych tą dyrektywą. Butle do przewozu towarów niebezpiecznych są spod PED wyłączone i noszą znak π.
- Cecha krajowa (UDT): starsze butle wyprodukowane i dopuszczone w Polsce przed harmonizacją z prawem UE noszą krajowe cechy dozoru technicznego. Badania takich butli wykonuje UDT.
Co z tych przepisów wynika dla użytkownika
- Butla dopuszczona do eksploatacji ma czytelne oznaczenie zgodności (jedno z powyższych) oraz trwale wybite na czaszy cechy: masę własną, pojemność, ciśnienie robocze i rodzaj gazu.
- Obok nich znajdują się data ostatniego badania okresowego i cecha jednostki, która je wykonała. Butlę wolno eksploatować i napełniać tylko w ważnym okresie między badaniami.
- Zakres i terminy badań okresowych określa ADR (dział 6.2): rewizja zewnętrzna i wewnętrzna, sprawdzenie gwintu i zaworu oraz próba ciśnieniowa. Dla większości sprężonych gazów technicznych okres ten wynosi 10 lat, lecz zależy od rodzaju gazu.